Cổ trướng là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Nếu ổ bụng căng phồng do dịch tích tụ, người bệnh có thể đang bị cổ trướng và có thể đe dọa nếu không được kiểm soát tốt. Đây không chỉ là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang gặp vấn đề nghiêm trọng mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm. Cùng Tiêm chủng Long Châu tìm hiểu rõ hơn về cổ trướng, nguyên nhân, triệu chứng và những phương pháp điều trị hiện nay qua bài viết dưới đây.

Cổ trướng là gì?

Cổ trướng (hay còn gọi là báng bụng) là tình trạng dịch bệnh lý tích tụ bất thường trong khoang phúc mạc, khoảng không gian nằm giữa lá thành và lá tạng của màng bụng. Dịch cổ trướng thường có dạng huyết thanh, màu vàng nhạt, trong suốt, với thể tích tăng dần theo diễn tiến bệnh. Đây không phải là một bệnh lý riêng lẻ mà là biểu hiện hoặc biến chứng thứ phát của nhiều bệnh nghiêm trọng, đặc biệt là các bệnh về gan.

Trong thực hành lâm sàng, cổ trướng là biến chứng thường gặp nhất của xơ gan, đặc biệt ở giai đoạn xơ gan mất bù. Ngoài ra, tình trạng này còn có thể xuất phát từ viêm gan mạn tính, ung thư gan, lao ổ bụng, nhiễm trùng phúc mạc, các bệnh lý ác tính di căn phúc mạc, suy tim sung huyết, suy thận hoặc giảm albumin máu do suy dinh dưỡng.

Dựa trên đặc tính dịch, cổ trướng được phân loại thành:

• Dịch thấm: Hình thành do tăng áp lực tĩnh mạch cửa hoặc giảm áp lực keo huyết tương, thường gặp trong xơ gan mất bù, suy tim, hội chứng thận hư, viêm cầu thận, suy dinh dưỡng.
• Dịch tiết: Phát sinh khi có tổn thương viêm hoặc ác tính tại phúc mạc, điển hình trong ung thư màng bụng, lao màng bụng hay nhiễm trùng phúc mạc.

Nguyên nhân gây cổ trướng

Cổ trướng thường hình thành do tình trạng tổn thương và sẹo hóa tại gan, dẫn đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa và rối loạn cân bằng dịch trong cơ thể. Khi áp lực trong hệ tuần hoàn gan tăng cao, dịch sẽ bị đẩy ra khỏi lòng mạch và tích tụ trong khoang phúc mạc, gây ra hiện tượng báng bụng. Nguyên nhân thường gặp nhất là bệnh lý gan, nhưng nhiều yếu tố toàn thân khác cũng có thể góp phần gây ra tình trạng này.

Một số nguyên nhân phổ biến gây cổ trướng bao gồm:

• Viêm gan virus mạn tính (B, C): Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh dễ tiến triển thành xơ gan và dẫn đến cổ trướng ở giai đoạn cuối.
• Nghiện rượu: Rượu là tác nhân gây tổn thương tế bào gan, làm suy giảm chức năng gan, dẫn đến xơ gan và biến chứng cổ trướng.
• Nhiễm trùng huyết: Làm suy giảm miễn dịch, gây tổn thương mô gan kéo dài và tăng nguy cơ xơ gan.
• Nhiễm độc hóa chất hoặc thuốc: Tiếp xúc lâu dài với các hóa chất độc hại như arsen, thạch tín, hoặc tình trạng tắc mật có thể gây xơ gan và nhanh chóng tiến triển thành cổ trướng, đe dọa tính mạng.
• Nguyên nhân ngoài gan: Một số bệnh lý toàn thân khác cũng có thể gây cổ trướng như ung thư buồng trứng, tụy, gan, ung thư nội mạc tử cung, viêm tụy, suy thận mạn, suy tim sung huyết, suy giáp hay bệnh lao màng bụng.

Như vậy, phần lớn nguyên nhân gây cổ trướng liên quan đến tổn thương gan mạn tính, nhưng cũng cần lưu ý đến các bệnh lý ngoài gan để có chẩn đoán và điều trị chính xác.

Dấu hiệu nhận biết cổ trướng

Cổ trướng thường tiến triển âm thầm và khó phát hiện ở giai đoạn đầu. Các biểu hiện lâm sàng chỉ rõ rệt khi lượng dịch trong ổ bụng tích tụ nhiều, gây ảnh hưởng đến hô hấp, tiêu hóa và sinh hoạt hàng ngày. Những dấu hiệu thường gặp gồm:

• Bụng phình to bất thường: Kích thước vòng bụng tăng nhanh, có thể kèm theo cảm giác căng tức.
• Tăng cân đột ngột: Trọng lượng cơ thể tăng nhanh nhưng không liên quan đến chế độ ăn.
• Khó thở: Xuất hiện rõ khi nằm, do dịch trong ổ bụng chèn ép cơ hoành.
• Chán ăn, đầy hơi: Người bệnh có cảm giác nhanh no, khó tiêu và thường xuyên ợ nóng.
• Đau bụng: Mức độ từ âm ỉ đến dữ dội, tùy theo lượng dịch và nguyên nhân bệnh lý.
• Buồn nôn và nôn: Xảy ra do áp lực ổ bụng tăng và rối loạn chức năng tiêu hóa.

Nếu xuất hiện những dấu hiệu trên, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.

Điều trị cổ trướng bằng cách nào?

Điều trị cổ trướng phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ tích tụ dịch cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Các phương pháp can thiệp phổ biến hiện nay bao gồm:

Sử dụng thuốc lợi tiểu

Thuốc lợi tiểu được xem là lựa chọn đầu tay trong điều trị cổ trướng. Nhóm thuốc này có tác dụng tăng đào thải muối và nước qua đường tiết niệu, giúp giảm áp lực tĩnh mạch cửa và cải thiện tình trạng ứ dịch trong khoang bụng. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân cần tuân thủ chế độ ăn hạn chế muối, kiêng rượu bia và theo dõi thường xuyên các chỉ số điện giải, chức năng thận để phòng ngừa biến chứng hạ kali máu hoặc suy thận cấp.

Chọc hút dịch ổ bụng

Chọc hút dịch là thủ thuật được áp dụng khi lượng dịch trong ổ bụng quá nhiều, gây khó thở hoặc đau bụng dữ dội. Bác sĩ sẽ dùng kim chuyên dụng chọc qua thành bụng để dẫn lưu dịch ra ngoài. Thủ thuật này có thể kèm theo truyền albumin nhằm duy trì cân bằng dịch và phòng ngừa sốc tuần hoàn. Do nguy cơ nhiễm trùng, bệnh nhân thường được chỉ định phối hợp kháng sinh dự phòng sau khi thực hiện.

Điều trị bằng TIPS hoặc ghép gan

Trong các trường hợp cổ trướng tái phát nhiều lần hoặc kháng trị (không đáp ứng với lợi tiểu và chọc tháo dịch), bác sĩ có thể cân nhắc đặt TIPS (Transjugular Intrahepatic Portosystemic Shunt) - một kỹ thuật tạo đường nối trong gan nhằm giảm áp lực tĩnh mạch cửa và cải thiện triệu chứng. Tuy nhiên, TIPS chỉ là biện pháp kiểm soát biến chứng, không điều trị căn nguyên bệnh gan và có thể kèm nguy cơ bệnh não gan.

Đối với bệnh nhân xơ gan giai đoạn cuối hoặc chức năng gan suy nặng, ghép gan là phương pháp điều trị triệt để duy nhất, giúp loại bỏ nguyên nhân gốc rễ gây cổ trướng, cải thiện chất lượng sống và tiên lượng lâu dài.

Hy vọng với những thông tin trên, bạn đã hiểu rõ hơn cổ trướng là gì, nguyên nhân gây bệnh cũng như những dấu hiệu cần lưu ý để phát hiện sớm. Đây là một biến chứng nguy hiểm, thường liên quan đến các bệnh lý gan, thận hoặc tim mạch, nếu không điều trị kịp thời có thể đe dọa tính mạng. Do đó, khi nhận thấy các triệu chứng bất thường như bụng phình to nhanh, khó thở, chán ăn hay mệt mỏi kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và có phác đồ điều trị phù hợp.