Những trang sách đầu đời
Phóng viên: Những cuốn sách đã mở ra thế giới cho anh từ rất sớm. Anh còn nhớ cảm giác đầu tiên khi đọc và “nhìn thấy” thế giới qua trang giấy ấy không?
Nhà báo Trương Anh Ngọc: Tôi may mắn vì bố tôi là phóng viên của Thông tấn xã Việt Nam. Những năm tháng tuổi thơ, mỗi khi bố đi làm, ông thường “nhốt” tôi trong nhà, như rất nhiều bạn cùng trang lứa có bố mẹ đi làm ngày đó, và ở trong nhà, tôi đã đọc được rất nhiều sách mà bố mang về từ cơ quan. Chính những cuốn sách ấy đã mở ra cho tôi một thế giới hoàn toàn khác.
Đó là vào những năm 1980, khi Việt Nam còn đang bị cấm vận, việc ra nước ngoài là điều vô cùng khó khăn. Không Internet, không mạng xã hội, nội dung tivi thì nghèo nàn. Thế nhưng, chính những trang sách lại trở thành cánh cửa đầu tiên dẫn tôi ra thế giới.
Tôi nhắc đến bố vì chính những bài báo của ông đã khơi dậy trong tôi một niềm cảm hứng đặc biệt. Bố từng là phóng viên của Thông tấn xã Giải phóng, tác nghiệp tại các chiến trường miền Nam, hay như mặt trận Quảng Trị năm 1972.
Tôi vẫn nhớ cảm giác ngồi ở nhà, lật từng trang báo bố viết về những trận đánh ác liệt, và tự hỏi: "Tại sao bố lại có thể viết được những điều như thế này? Tại sao ông ấy lại có mặt ở những nơi như thế? Mình liệu có thể trở thành một người như vậy không?".
Tôi bắt đầu có những câu hỏi như vậy từ khi còn học lớp ba, lớp bốn. Đến lớp năm, bác tôi - một sĩ quan hải quân, tặng tôi một tấm bản đồ thế giới rất lớn của Hải quân Mỹ. Tôi trải bản đồ ra giường, rồi sau đó là ra sàn nhà, ngồi nghiền ngẫm từng địa danh, từng quốc gia.
Nhưng chỉ xem thôi thì chưa đủ, tôi xin một tấm bìa lớn rồi vẽ lại toàn bộ bản đồ đó bằng tay. Và từ lúc ấy, tôi đã có một giấc mơ rất cụ thể: một ngày nào đó, tôi sẽ đặt chân đến những dấu chấm trên bản đồ ấy - nơi mà hồi nhỏ tôi chỉ có thể nhìn qua những trang giấy.
Rồi có lần, tôi đọc một tiểu thuyết kể về các phóng viên truyền hình Mỹ đi điều tra các tổ chức khủng bố. Câu chuyện ấy khiến tôi mê mẩn. Tôi bắt đầu hình dung ra hình ảnh một nhà báo không chỉ đưa tin, mà dấn thân, truy tìm sự thật, đi đến tận cùng những điều đang bị che giấu.
Tình yêu với nghề báo đến rất tự nhiên, không ai thúc đẩy, không ai định hướng. Bố tôi chưa từng nói một lời nào về chuyện đó hoặc khuyên tôi chọn nghề này . Nhưng tôi đọc những gì ông viết, tôi quan sát thế giới qua những cuốn sách, những bức ảnh của các nhiếp ảnh gia nổi tiếng thế giới, và tôi muốn được sống như vậy.
Đến một thời điểm, tôi quyết định thi vào ngành báo chí. Bố tôi ủng hộ, dù ông chỉ nói một câu ngắn gọn: "Đây là lựa chọn của con. Nhưng nếu làm nhà báo, con phải biết đó là công việc vô cùng khó khăn, vất vả. Bố không thể chịu trách nhiệm cho điều đó, chỉ có con mới tự quyết được con đường của mình".
Phóng viên: Vậy anh đã được đào tạo báo chí trong môi trường như thế nào?
Nhà báo Trương Anh Ngọc: Tôi học báo chí tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Bên cạnh việc học trên trường lớp, tôi cũng là người rất thích tự học. Phải thú thật, thời sinh viên, tôi trốn học cũng khá nhiều. Nhưng đó là vì tôi dành phần lớn thời gian để học theo cách của riêng mình: đọc, viết, đi và trải nghiệm.
Thành ra, khi bạn bè còn đang học nhập môn báo chí thì tôi đã đi thực tế, đã viết báo (thực ra tôi bắt đầu có bài đăng báo từ khi còn đang học trung học), đã thâm nhập hiện trường, đã quen với việc cầm sổ ghi chép, phỏng vấn, dựng bài.
Tôi không quá nặng lý thuyết, thứ lý thuyết mà tôi luôn cố gắng chuyển hóa thành trải nghiệm thực tế bằng cách... xách ba-lô lên và đi.
Nhà báo Trương Anh Ngọc
Tôi thường đi một mình, để quan sát, để học, để viết. Người ta hay nói “học đi đôi với hành”, còn tôi thì... hành còn nhiều hơn học.
Bốn năm đại học, điều tôi có được không phải là thành tích học tập, vốn rất bình thường, năm sau tệ hơn năm trước, mà là rất nhiều bài báo, rất nhiều chuyến đi, rất nhiều va chạm thực tế.
Tôi cũng không bị bỡ ngỡ khi bước chân vào môi trường tòa soạn, vì từ nhỏ đã nhiều lần theo bố đến cơ quan bố, quen với không khí của những phòng ban, những con người trong nghề và cung cách làm việc của các phóng viên, biên tập viên. Tôi hiểu rõ cách một tòa soạn vận hành, hiểu cả cách các phóng viên làm việc ra sao.
Nhờ vậy, khi ra trường, dù điểm số không quá nổi bật, học bổng thì cứ rơi rụng dần qua từng năm và đến năm cuối thì không còn chút học bổng nào, nhưng tôi đã có sẵn một nền tảng khá vững về nghề. Ngay sau khi tốt nghiệp, tôi nhận được lời mời từ nhiều cơ quan báo chí, thậm chí cả một số công ty quảng cáo.
Phóng viên: Khi bắt đầu làm nghề, đâu là rào cản lớn nhất mà anh gặp phải? Và anh đã vượt qua những rào cản đó như thế nào để trở thành một trong những phóng viên nổi bật, đặc biệt ở mảng thể thao?
Nhà báo Trương Anh Ngọc: Dù tôi từng nói mình may mắn vì có bố làm trong nghề, nhưng một cách rất vô tình, chính bố lại từng là rào cản lớn nhất. Khi tôi ra trường, bố đang giữ chức vụ quan trọng tại Thông tấn xã Việt Nam và muốn tôi về đó làm việc. Nhưng tôi từ chối.
Tôi luôn nghĩ rằng cụm từ “con ông cháu cha” rất nặng nề. Dù tôi có năng lực ra sao, nếu về làm ngay tại Thông tấn xã thì mọi thành quả của tôi cũng dễ bị quy chụp rằng “nó chỉ là con của bố nó”. Tôi không muốn sống trong cái bóng của ai, kể cả bố mình.
Thế nên tôi chọn một hướng đi khác: về làm truyền hình tại Đài Phát thanh & Truyền hình Hà Nội, một môi trường hoàn toàn xa lạ với gia đình tôi, nơi không có ai quen biết, cũng chẳng ai nâng đỡ. Tôi từng được học về truyền hình, nhưng đó là một lựa chọn rất “khoai”, đầy thách thức, và tôi chọn nó vì muốn rèn luyện, thực tập, học hỏi và xác định từ đầu là phải thành công.
Chính từ môi trường đó, sau 4 năm, tôi dần có chỗ đứng, trở thành một bình luận viên truyền hình có tiếng từ năm 24 tuổi, một độ tuổi mà không nhiều người trong giới báo chí đạt được sự công nhận như vậy.
Thế nhưng, cái danh bình luận viên lại là một khó khăn khác. Khi tôi rời Đài Hà Nội để chuyển sang môi trường báo viết, tôi phải nỗ lực rất nhiều để mọi người nhìn nhận mình là một nhà báo, chứ không chỉ là một bình luận viên bóng đá.
Đó là một “cái vỏ” quá mạnh - cái danh đã định hình từ quá sớm. Và thực tế là đến tận bây giờ, nhiều người vẫn gọi tôi là bình luận viên, không phải nhà báo. Thoát ra khỏi định danh ấy, tạo nên một phong cách và vị thế mới là điều không hề dễ dàng.
Chính vì thế, tôi đã đi rất nhiều, viết rất nhiều, mở rộng các chủ đề mình theo đuổi.
Nhà báo Trương Anh Ngọc
Bóng đá chỉ còn là một phần nhỏ trong công việc. Tôi viết sách, tôi làm trưởng cơ quan thường trú của Thông tấn xã Việt Nam tại Italia hai nhiệm kỳ. Tôi sống ở Roma, tác nghiệp quốc tế, cho đến giờ đã xuất bản 5 cuốn sách và chuẩn bị cho xuất bản cuốn du ký thứ 6 - và đến khi đó, mọi người mới bắt đầu gọi tôi là một nhà báo theo đúng nghĩa.
Tôi xác định: bình luận bóng đá là đam mê, tôi có thể sống với nó cả đời. Nhưng thứ tôi thực sự muốn, là người ta nhớ đến mình như một nhà báo chuyên nghiệp, với một hành trình nghề nghiệp đầy đủ. Và để đạt được điều đó, tôi đã phải nỗ lực suốt nhiều năm trời. Không dễ dàng chút nào.
