I.
Nếu để ý một chút chúng ta sẽ thấy sự khác biệt giữa nam và nữ trong cách ngồi: khi ngồi, nam giới thường mở rộng hai chân, đôi khi tay tựa lên đầu gối và khuỳnh ra; trong khi đó nữ giới có xu hướng ngồi khép hai chân sít lại với nhau, có thể vắt chân chặt vào nhau, hai tay thu lại và để trong lòng.
Trong một trường hợp cụ thể là ngồi trên xe máy chúng ta cũng có thể quan sát thấy hiện tượng này. Giới mày râu thường mở rất rộng hai chân tạo thành chữ V có góc độ lớn. Ngược lại, chân của nữ giới khi đi xe thường khép lại, có người hai đầu gối còn chạm vào nhau.
Với trường hợp người ngồi sau xe máy, dường như những cô gái ngồi nghiêng một bên và vắt hai chân lên nhau tạo cho chúng ta cảm giác “nữ tính” hơn hẳn. Nhưng không có đấng mày râu nào ngồi như thế!
Vậy sự khác biệt trong dáng ngồi giữa hai giới như vậy có phải do một quy ước của xã hội về tính lịch sự, kín đáo? Theo chúng tôi, đó là một biểu hiện của bản tính giới.
Nam và giới nữ còn được gọi là phái mạnh và phái yếu. Mạnh và yếu theo nghĩa đầu tiên là về sức lực vật lí. Và bởi có một nguyên tắc gần như là quy luật rằng: cái nào to hơn, lớn hơn về kích thước vật lí thì sẽ mạnh hơn về sức mạnh vật lí (trong đa số trường hợp - và có thể thâu gọn hiện tượng phổ biến này bằng ẩn dụ LỚN HƠN LÀ MẠNH HƠN). Cho nên nam giới, trong tương quan với nữ giới, mạnh hơn, luôn có xu hướng mở rộng không gian chiếm lĩnh của thân thể trong môi trường, đơn giản bởi nó cho rằng KÍCH THƯỚC LỚN thì SỨC MẠNH LỚN. Con đực nào chẳng thích phô trương sức mạnh?! Chẳng ngạc nhiên gì khi thấy nam giới thường xuyên khoát tay khoát chân, ngồi chễm chệ, “bành trướng” cả, bởi nó muốn khẳng định không gian này là của tao, không gian được thân thể của tao lấp đầy.
Còn nữ giới, sinh ra là thế và chịu thêm cái mặc định của xã hội, nên luôn có cảm giác về sự yếu ớt, nhỏ bé. Không gian với họ quá rộng lớn, họ không thể tiếp xúc được, bởi nó đầy nguy hiểm. Chính bởi vậy người nữ thường có xu hướng co mình lại để tự vệ. Họ làm mọi cách để thân thể mình nhỏ nhất có thể, gọn gàng nhất có thể, không dám và cũng không muốn chiếm lĩnh không gian.
Và như thế là một sự bù trừ hoàn hảo: một kẻ muốn chiếm không gian, và một kẻ muốn nhường không gian.
Có thể quan sát thêm một hiện tượng nhỏ: những cậu thanh niên choai choai thường thích đánh võng, bốc đầu khi đi xe. Tư thế thì vô cùng đặc biệt:chân banh, tay khuỳnh và mặt vênh hết cỡ. Để thể hiện gì? Sự nổi trội, sức mạnh! Và cái cách thức thể hiện hoàn toàn dự đoán được: mở rộng đến mức lớn nhất có thể không gian được chiếm lĩnh bởi thân thể của cậu ta và của chiếc xe (đường zichzac bao giờ cũng chiếm nhiều không gian hơn đường thẳng…)
Còn nhiều nhiều nữa nhưng có thể đưa ra nhận xét: con người thể hiện và khẳng định sức mạnh thông qua việc mở rộng không gian bị chiếm lĩnh bởi chính thân thể của nó. Và đơn giản là nó mách nước cho chúng ta: muốn biết một con người như thế nào, hãy quan sát từng vận động thân thể của anh (cô) ta.
II.
Tiếp tục chuyện chân tay với bản tính người.
Bây giờ đến vấn đề tư thế của con người nói chung ở trong các trạng thái cảm xúc: giận dữ / xấu hổ, sợ hãi.
Khi giận dữ, bực tức, con người thường sử dụng đến các hình thức ngôn từ chửi bới, thoá mạ, đe doạ… Kèm theo những dấu hiệu ngôn ngữ đặc biệt này, các đương sự còn “phình đại” thân thể của mình bằng các tư thế chống nạnh, khoát tay, trỏ tay, ưỡn ngực, dạng chân, “phùng mang trợn mắt”…Trong hoạt hoạ, để mô tả một nhân vật đang giận dữ, người ta phóng đại kích thước thân thể của nhân vật đó lên, áp đảo các nhân vật và vật thể xung quanh. Thân thể cố gắng mở rộng phạm vi không gian chiếm lĩnh của nó như là biểu hiện của sự gia tăng sức mạnh để thực hiện các hành vi đe doạ, trừng phạt… Dường như thứ sức mạnh tự vệ, tấn công của cá nhân bùng phát trong các tình huống đặc biệt này khiến cho thân thể phải giãn nở ra.
Điều này cũng hoàn toàn mạch lạc với việc coi cảm xúc là một chất và thân thể là vật chứa cho chất ấy (Do có ẩn dụ THÂN THỂ LÀ VẬT CHỨA CHO CẢM XÚC trong tư duy của con người). Điều này có thể được minh hoạ bằng những biểu thức ngôn ngữ như “tức trào máu mắt”, “tức sôi máu”, “tức ngang họng”, “tức phì khói”… (Cụ thể hơn, ẩn dụ CẢM XÚC GIẬN DỮ LÀ MỘT CHẤT SÔI). Cảm xúc giận dữ là một chất gia tăng về lượng, do đó vật chứa chứa nó (thân thể) cũng phải gia tăng về thể tích(không gian).
Ngược lại, khi sợ hãi, xấu hổ (tức trong các tình huống mà cá nhân bị đe doạ, tấn công), cơ thể con người lại có xu hướng thu hẹp về thể tích (không gian chiếm lĩnh). Lúc này chân tay áp sát cơ thể, co vào tới mức cao nhất, toàn thân có thể “rúm lại”, cổ rụt, hai tay ôm gối, gục đầu,trở về hình dạng hài nhi. Thân thể đang thu hẹp lại diện tích tiếp xúc với bối cảnh không gian bao quanh để hạn chế đến mức tối đa những lực vật lí có thể tác động lên nó. Sức mạnh, khả năng tấn công biến mất và cơ thể chuyển sang trạng thái tự vệ, bảo tồn.
Như vậy có thể thấy cảm xúc, tư duy, thân thể,ngôn ngữ… quan hệ gắn bó mật thiết với nhau tạo thành một thể thống nhất không thể tách rời. Tách thân thể (thể xác) và linh hồn (rộng hơn là lưỡng phân vật chất / ý thức) chỉ là thao tác tư duy sai lầm, dẫn đến mọi phức tạp rắc rối của giống người. Vật chất có trước ý thức và vật chất quyết định ý thức, tôi không đồng ý!
