Cựu SV 2 Khóa LƯƠNG VĂN CAN (69-73) & HUỲNH THÚC KHÁNG (70-74) – ĐHSP HUẾ

Khi tôi hỏi một người bạn, ở cách Huế nửa vòng địa cầu : “ Anh có hay về Huế không? “ . Anh trả lời tôi bằng hai câu thơ nỗi tiếng của Thôi Hiệu trong Hoàng Hạc Lâu, Tản Đà dịch ,

“ Quê hương khuất bóng hoàng hôn ,

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai … “

Một người bạn khác, sống cách Huế có hơn trăm cây số, mặc dầu ở Huế Anh chẳng còn người thân nào , cũng vừa viết email than : “ Bận quá, hai tháng rồi chưa về Huế được, nhớ lắm ! “.

Tâm trạng Nhớ Huế cùng lúc của hai người bạn bỗng chảy tràn sang tôi. Tôi cũng đã từng sống xa Huế nhiều năm, tuy khoảng cách không gian không nhiều , nhưng lúc ấy , đó là cả một khoảng cách vời vợi. Phương tiện di chuyển lúc ấy vô cùng khó khăn. Thời gian và tiền bạc là hai lá bùa hộ mệnh có thể mang tôi về với quê nhà những lúc nhung nhớ, nhưng tôi thiếu cả hai thứ đó. Những buổi chiều, sau khi rời bếp ăn tập thể, tôi lang thang trên quốc lộ, dõi theo những chuyến xe đang chạy về hướng quê hương mình, thấy trái tim chợt nhói buốt. Trong những lúc “ cuồng điên vì nhớ “ như thế, tôi hay nghĩ đến sự biểu cảm của từ home sick trong tiếng Anh. Có lẽ diễn tả tâm trạng thương nhớ quê nhà này, thì từ này gợi tả hơn tiếng Việt, tiếng Hán nhiều, bởi nó không chỉ tả tâm trạng” Nhớ “ mà còn gợi lên niềm quằn quại trong nối “ Đau “ . Nhớ đến buốt trái Tim.

Sau này khi đã “ quy cố hương “, thỉnh thoảng tâm trạng này vẫn dằn vặt tôi, những lúc đó, tôi lại lang thang trên khắp các con đường của Huế và sống lại nỗi hoài hương năm xưa. Những bước chân phiêu lãng cuối cùng cũng vô thức , mang tôi về với dòng sông Hương, linh hồn của Huế. Đó là “ Mảnh trăng “ trong thơ Nguyễn Du, “ Dải lụa dịu dàng “ dưới mắt Hoàng Phủ Ngọc Tường, “ Thanh kiếm dựng trời xanh “ dưới cái nhìn của Cao Bá Quát…Còn với tôi, dòng sông quen thuộc kia là một phần máu thịt của mình, bởi tôi đã từng vui, buồn, khóc, giận, đau đớn cùng nó những sáng Hè biếc xanh, những chiều Thu tím thẫm, những Đông vàng lũ dữ, những ngày Xuân ấm áp và cả những lúc dòng sông mang đầy thương tích. Tôi chợt “ Ngộ “ ra một điều : Nỗi nhớ thương da diết của mỗi người Huế đối với quê hương dường như bắt nguồn từ nỗi thương nhớ dòng sông, vì mỗi bước chân của chúng ta, những người con Huế, đều có ánh dõi nhìn của dòng Hương, không khác ánh nhìn của Mẹ , dõi về những đứa con yêu dấu.

Nỗi nhớ quê nhà sẽ càng thấm đẫm, ray rứt hơn, trong những dịp Xuân về, lúc đó , khái niệm Tha hương càng rõ nét. Cho dù những cái Tết xa quê vẫn đủ đầy hương vị của bánh mứt, của pháo Tết, của trầm hương, của hoa Mai vàng, nhưng không gian Tết vẫn ngậm ngùi, thiếu vắng , đó là một không gian Huế Xuân. Sẽ không có tiếng rơi nhẹ của cơn mưa cuối năm, rớt trên dòng Hương đêm trừ tịch, không có tiếng trống chầu rộn rã , thúc dục bói tuồng đầu năm. Không có tiếng hò lô tô, tiếng bầu cua vang động xóm thôn. Thiếu vắng âm thanh của tiếng xúc xắc đổ xâm hường mỗi gia đình. Và cũng khó thưởng thức được loại bánh đúc mật, màu xanh lục, đẹp như màu “ cỏ non xanh rợn chân trời “ một ngày Xuân trong truyện Kiều, một loại bánh “ rất Huế “, chỉ xuất hiện trong những ngày Tết, quyện với màu vàng ánh của mật, được vấn lại quanh chiếc chéo nhỏ bằng tre, giống chiếc chèo dùng để ăn bánh bậm , bánh bèo, Và đặc biệt sẽ không thể có được phiên chợ độc đáo, mỗi năm chỉ một ngày Mồng một Tết : Chợ Gia Lạc, nơi chỉ bán áo quần và đồ chơi trẻ em dân gian.

Chợt gợi nhớ Mùa Xuân lữ thứ của thi hào Nguyễn Du. Một đời phiêu bạt đất khách, quê người, tâm mòn, chí cụt. Những Mùa Xuân trong ông chất ngất một nỗi muộn phiền bởi khó nghèo, bệnh tật. Đó là Mùa Xuân phải trốn tránh ở quê vợ Quỳnh Côi. Ông đã cảm thán :

“ Cỏ biếc, lòng đau, trời Nam phố,

Mai vàng chi nữa, Chúa Xuân ơi !…”

( Xuân nhật ngẫu hứng, Vĩnh Ba dịch )

Sau này, khi ra làm quan với triều Nguyễn, sống ở kinh đô Huế, những mùa Xuân trong ông vẫn đậm nét u hoài. Trong “ Xuân tiêu lữ thứ “ , Tố Như đã ngậm ngùi :

“ Giấc mộng văn chương chưa dứt bóng

Mai vàng sân trước đã mời Xuân “

( Xuân tiêu lữ thứ, Vĩnh Ba dịch )

Cũng như Nguyễn Du, hình như lưu lạc đã là định mệnh của dân Huế. Từ điểm đầu tiên đến nơi cuối cùng của mảnh đất hình chữ S, không nơi nào là không có sự hiện diện của người Huế. Cuộc “ di dân “ này của người Huế không chỉ dừng lại trong phạm vi lãnh thổ mà lan ra toàn cầu.

Nhưng cho dù đi đến đâu, họ vẫn không sao quên được một dòng sông lấp lánh yêu thương, một nơi chốn không thể không quay về.

Thanh Nhã