Bài 2: Mùa Xuân Nho Nhỏ

mua-xuan-nho-nho

I. Trước khi đọc

1. Mùa xuân trong cảm nhận của em

Gợi ý:

2. Đọc Mưa xuân - Nguyễn Bính

Em là con gái trong khung cửiDệt lụa quanh năm với mẹ già.Lòng trẻ còn như cây lụa trắng,Mẹ già chưa bán chợ làng xa.Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay,Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy.Hội chèo làng Đặng đi ngang ngõ,Mẹ bảo: Thôn Đoài hát tối nay.Lòng thấy giăng tơ một mối tình.Em ngừng thoi lại giữa tay xinh.Hình như hai má em bừng đỏ,Có lẽ là em nghĩ đến anh.Bốn bên hàng xóm đã lên đèn,Em ngửa bàn tay trước mái hiên.Mưa thấm bàn tay từng chấm lạnh,Thế nào anh ấy chẳng sang xem.Em xin phép mẹ vội vàng đi,Mẹ bảo: xem về kể mẹ nghe.Mưa nhỏ nên em không ướt áo,Thôn Đoài cách có một thôi đê.Thôn Đoài vào đám hát thâu đêm,Em mải tìm anh chả thiết xem.Chắc hẳn đêm nay đường cửi lạnh,Thoi ngà nằm nhớ ngón tay em.Chờ mãi anh sang anh chả sang,Thế mà hôm nọ hát bên làng.Năm tao bảy tuyết anh hò hẹn,Để cả mùa xuân cũng bẽ bàng.Mình em lầm lụi trên đường về,Có ngắn gì đâu môt dải đê!Áo mỏng che đầu, mưa nặng hạt,Lạnh lùng em tủi với đêm khuya.Em giận hờn anh cho đến sáng,Hôm sau mẹ hỏi hát trò gì.“- Thưa u họ hát...” Rồi em thấyNước mắt tràn ra, em ngoảnh đi.*Bữa ấy mưa xuân đã ngại bay,Hoa xoan đã nát dưới chân giày.Hội chèo làng Đặng về ngang ngõ,Mẹ bảo mùa xuân đã cạn ngày.Anh ạ! Mùa xuân đã cạn ngày!Bao giờ em mới gặp anh đây?Bao giờ Hội Đặng đi ngang ngõ,Để mẹ em rằng hát tối nay?

3. Tìm hiểu chung

a. Tác giả

Thanh Hải (1930 - 1980)

Tên thật Phạm Bá Ngoãn

Quê: huyện Phong Điền Thừa Thiên - Huế.

Cây bút có công lớn trong việc xây dựng nền VHCM miền Nam trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ.

Phong cách sáng tác: Ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhạc điệu, cảm xúc chân thành, thắm thiết

b. Tác phẩm

Hoàn cảnh sáng tác: Tháng 11/ 1980 khi tác giả đang nằm trên giường bệnh.

II. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Đọc - theo dõi đọc

Những màu sắc, âm thanh được gợi lên trong khổ thơ 1.

Âm thanh: hót “vang trời”, giọt long lanh “rơi”

Từ “lộc” có vai trò làm tăng thêm sức gợi cảm cho ý thơ

“Lộc” là lá biếc chồi non của cỏ cây. “Lộc” còn có nghĩa là mùa xuân, là sức sống, là thành quả hạnh phúc.

⇒ Người cầm súng giắt lộc để nguy trang ra trận như mang theo sức xuân vào trận đánh, người ra đồng như gieo mùa xuân trên từng nương mạ. Những con người lao động, chiến đấu ấy đã mang cả mùa xuân ra trận địa của mình để gặt hái mùa xuân về cho đất nước.

⇒ Như vậy, hình ảnh lộc non là biểu tượng cho sức sống mới vươn lên. Lộc mà người chiến sĩ mang đến cho chúng ta là xương máu mà các anh đổ xuống, là công sức bảo vệ mùa xuân thanh bình của dân tộc, gieo niềm hạnh phúc đến mọi nhà.

Hình ảnh con chim, cành hoa, mùa xuân, nốt trầm nho nhỏ.

2. Tìm hiểu chung

Thể loại : thơ 5 chữ

Phương thức biểu đạt: biểu cảm.

3. Bố cục

Khổ thơ đầu: Cảm xúc trước mùa xuân của thiên nhiên đất trời

Khổ thơ 2,3: Mùa xuân của đất nước, con người

Khổ thơ 4,5: Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ

Khổ thơ cuối: Lời ngợi ca quê hương đất nước

III. Suy ngẫm và phản hồi

1. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên (khổ 1)

Hình ảnh

Âm thanh

Nghệ thuật đảo ngữ, hình ảnh chọn lọc, tiêu biểu.

⇒ Bức tranh xuân, cao rộng, thoáng đãng; màu sắc tươi thắm, hài hòa; âm thanh rộn rã, vang vọng. Mùa xuân xứ Huế đẹp, thơ mộng, đầy sức sống.

Nghệ thuật: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: Hình ảnh giọt long lanh

⇒ âm thanh tiếng chim chiền chiện ngưng đọng lại long lanh trong ánh sáng mùa xuân.

Kết hợp với 2 động từ đưa, hứng

⇒ Tâm trạng say sưa ngây ngất; thái độ trân trọng, nâng niu trân trọng vẻ đẹp của mùa xuân xứ Huế.

→ Chỉ với 6 câu thơ, với vài nét phác vẽ đơn sơ mà đặc sắc, bằng những hình ảnh nho nhỏ, thân quen, bình dị, nhà thơ đã vẽ lên một lên một bức tranh xuân tươi tắn, thơ mộng, mang đậm phong vị xứ Huế - quê hương của tác giả. Đặc biệt là âm thanh của tiếng chim chiền chiện - sứ giả của mùa xuân vang ngân lên từng tiếng một, thật trong, thật tròn làm xao xuyến tâm hồn để rồi nhà thơ đón nhận với tất cả sự đắm say, trân trọng bằng cả tâm hồn qua hành động “hứng”...

2. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân đất nước, con người (khổ 2,3)

Hình ảnh:

⇒ Hình ảnh đa nghĩa (vừa thực lại vừa có ý nghĩa tượng trưng cho hai nhiệm vụ quan trọng của đất nước: chiến đấu bảo vệ và lao động xây dựng đất nước). …

Điệp ngữ: Tất cả

Từ láy hối hả, xôn xao; nhịp thơ rộn rã-> Khí thể tưng bừng, nhộn nhịp của đất nước vào xuân.

Nhân hóa: Đất nước ...vất vả, gian lao

So sánh: Đất nước như vì sao

Cách gieo vần: ngàn-gian-nan

⇒ Cấu trúc song hành "đất nước chan ngàn năm", "đất nước như vì sao"

Cách ngắt nhịp: câu 1 nhịp 2/3; câu 2 nhịp 2/2; câu 3 nhịp 2/3; câu 4 nhịp 2/3

⇒ Cách gieo vần, ngắt nhịp hợp lí. Từ đó, đã diễn tả sự vận động đi lên của lịch sử và là lời khẳng định về sự trường tồn vĩnh cửu của đất nước. Cụm từ "cứ đi lên phía trước" như một lời khẳng định, một sự thể hiện ý chí và lòng quyết tâm và niềm tin sắt đá về tương lai tươi sáng, tốt đẹp của quê hương, đất nước.

⇒ Hình ảnh đất nước hiện lên thật gần gũi, bình dị, trường tồn... đồng thời thể hiện niềm tự hào về đất nước, niềm tin vào tương lai của đất nước.

3. Khát vọng và lí tưởng sống cao đẹp của nhà thơ (Khổ 4,5)

Ta làm:

Điệp ngữ, có sự chuyển đổi cách xưng hô “ta”, hình ảnh đẹp, lặp lại tạo sự đối ứng chặt chẽ.

⇒ Trong phần đầu, tác giả dùng đại từ “Tôi”, sang phần sau, tác giả lại dùng đại từ “Ta”. Đây không phải là việc sử dụng đại từ ngẫu nhiên trong bài thơ của mình mà tác giả sử dụng sự thay đổi đó để thể hiện tư tưởng của mình.

Chữ tôi trong câu thơ “Tôi đưa tay tôi hứng” ở khổ thơ đầu thể hiện cảm xúc cá nhân của tác giả trước cảnh đẹp và sức sống của mùa xuân. Là cái tôi yêu thiên nhiên, rung đông trước cái đẹp của đất trời.

Còn đến những khổ thơ sau, chữ “tôi” được tác giả thay bằng chữ “ta” để bày tỏ điều tâm niệm tha thiết, khao khát được sống cống hiến cho đời. Chữ “ta” để thể hiện khát khao không chỉ của riêng tác giả mà còn của nhiều người.

Ẩn dụ “mùa xuân nho nhỏ”; Điệp ngữ “Dù là”; hoán dụ “tuổi hai mươi”, “khi tóc bạc”

⇒ Ước nguyện dâng hiến nhỏ bé, khiêm nhường không ồn ào, khoa trương... nguyện cống hiến cả cuộc đời cho đất nước

⇒ Điều tâm niệm thật chân thành, tha thiết, bình dị rất đáng trân trọng, ngợi ca.

→ Như vậy sự chuyển biến từ cái tôi cá nhân đến một tập thể cùng chung suy nghĩ và lí tưởng: sống cống hiến không chỉ là khát vọng của một người, của riêng một mình nhà thơ, mà còn là của nhiều người, của chung cộng đồng, nhân dân, đất nước.

4. Lời ngợi ca quê hương (Khổ thơ cuối)

Âm hưởng của khúc dân ca xứ Huế: Làn điệu Nam ai, Nam bình ngọt ngào sâu lắng

⇒ Lòng tự hào, thiết tha yêu quê hương, đất nước.

Đặt trong hoàn cảnh ra đời khi nhà thơ đang nằm trên giường bệnh và không lâu sau thì qua đời -> Lí tưởng sống cao đẹp của nhà thơ của một con người trọn đời đi theo cách mạng trọn đời cống hiến...

5. Ý nghĩa nhan đề của bài thơ

Nghĩa thực: Tả cảnh mùa xuân của đất trời, của thiên nhiên

Nghĩa biểu tượng: bài thơ thể hiện khát vọng, lí tưởng muốn cống hiến tất cả những gì đẹp đẽ nhất, tinh túy nhất của cuộc đời cho quê hương, đất nước của nhà thơ.

IV. Viết kết nối với đọc

Viết đoạn văn nêu cảm nhận về một đoạn thơ mà em yêu thích trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ

Đoạn văn tham khảo:

Khi đọc khổ thơ thứ tư của bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”, chúng ta thấy được khát vọng dâng hiến cuộc đời cho tổ quốc thân yêu của nhà thơ:

“Ta làm con chim hótTa làm một nhành hoaTa nhập vào hòa caMột nốt trầm xao xuyến”

Đến đây, nhà thơ không còn cầm bút nữa mà đang ôm đàn, gõ phách hát bài ca mùa xuân, bài ca cuộc sống. Nhà thơ muốn hóa thân vào muôn loài vạn vật làm tươi đẹp rộn ràng cho cuộc sống. Đó là “một tiếng chim hót” trong buổi sáng mai bắt đầu một ngày mới. Đó là “một nhành hoa” tô điểm cho vườn hoa cuộc đời. Và đó là “một nốt trầm” làm xao xuyến vạn trái tim. Đó là mong muốn hòa nhập vào cái chung để cùng cống hiến. Tất cả đã thể hiện niềm khát khao sống, khát khao cống hiến đến khôn cùng của tác giả. Đặc biệt hơn khi đặt vào hoàn cảnh sáng tác bài thơ, khi Thanh Hải đang nằm trên giường bệnh, chúng ta mới hiểu được hơn về những điều mà nhà thơ muốn gửi gắm.

Biên soạn: GV Nguyễn Duy Tuấn

SĐT: 0945 441181

Đơn vị: Trung Tâm Đức Trí - 0286 6540419

Địa chỉ: 26/5 đường số 4, KP 3, P. Bình Hưng Hòa A, Q. Bình Tân, TP. HCM

Fanpage: https://www.fb.com/ttductri

Link nội dung: https://superkids.edu.vn/ly-thuyet-mua-xuan-nho-nho-a41089.html