[Tóm Tắt & Review Sách] “Chiếc Lá Cuối Cùng”: Kiệt Tác Mang Tên Sự Sống - YBOX

Giữa dòng chảy trôi không ngừng của văn chương, có những tác phẩm không chỉ neo đậu trong ký ức mà còn gieo mầm hy vọng, nó khơi gợi những rung cảm sâu thẳm nhất trong tâm hồn mỗi con người. Đôi khi, chỉ cần một câu chuyện ngắn ngủi được gói gọn trong vài trang giấy mỏng cũng đủ sức mang lại những vang âm lay động hay một dấu lặng khó quên giữa bản hoà ca cuộc đời mà không cần đến những trường thiên tiểu thuyết đồ sộ hay những triết lý cao siêu khó nắm bắt. Đó là khi văn chương không còn là sự mô phỏng đơn thuần mà trở thành tấm gương để phản chiếu và soi rọi những giá trị nhân văn ẩn sâu, khẳng định sức mạnh phi thường của tình yêu thương và lòng trắc ẩn. Và có lẽ, chính trong những khoảnh khắc nhỏ nhưng lại chạm đến tận cùng của sự mong manh của con người, người ta mới nhận ra rằng, vẻ đẹp vĩnh cửu đôi khi lại nằm ở điều tưởng chừng như nhỏ bé nhất, tầm thường nhất. Nó giống như cách một chiếc lá đơn độc lại mang trong mình cả một mùa xuân bất diệt.

I/ Giới thiệu tác giả

O.Henry là bút danh của William Sydney Porter. Ông sinh năm 1862 tại Greensboro của Bắc Carolina và mất vào năm 1910. O.Henry là một trong những cây đại thụ chuyên về thể loại truyện ngắn trong nền văn học Mỹ ở những năm của thế kỷ XIX đến những năm đầu của thế kỷ XX. Cuộc đời của ông tuy ngắn ngủi nhưng lại trải qua nhiều biến cố thăng trầm và chính những trải nghiệm không ngọt ngào đó đã trở thành chất liệu quý giá tạo ra vô vàn tác phẩm bất hủ.

Phong cách truyện ngắn của O.Henry được thể hiện bởi sự dí dỏm, lối kể chuyện lôi cuốn, giàu tình cảm và đặc biệt là những cái kết bất ngờ, đột phá. Ông thường tập trung khắc họa cuộc sống của những người dân thường hay những mảnh đời lam lũ, bất hạnh ở New York. Các tác phẩm của ông thường mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện được sự đồng cảm với những người có số phận kém may mắn và ca ngợi những giá trị cao đẹp của tình thương, lòng trắc ẩn, sự hy sinh thầm lặng.

Từ những giây phút đầu tiên bắt đầu sự nghiệp sáng tác cho đến khi ông qua đời, O.Henry đã để lại hơn 400 truyện ngắn cùng với một số tác phẩm thơ ca. Một số tác phẩm tiêu biểu của O.Henry đã đi vào lòng độc giả nhiều thế hệ bao gồm: Một Cơn Gió Dịu, Chiếc Lá Cuối Cùng, Trái Tim Và Chữ Thập, Quả Lắc, Tiền Tài Và Thần Ái Tình,…. Dù đời tư của ông có nhiều bi kịch và những năm cuối đời ông phải đối mặt với khó khăn về tài chính, bệnh tật nhưng di sản văn chương mà nhà văn O.Henry để lại vẫn luôn là một kho tàng vô giá có sức ảnh hưởng sâu rộng đến nền truyện ngắn thế giới và là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ nhà văn sau này. Minh chứng rõ nét nhất cho vị trí vĩnh cửu của ông trong lòng độc giả và giới phê bình là giải thưởng Tưởng niệm O.Henry được thành lập sau khi ông mất.

II/ Tác phẩm

Tập truyện ngắn Chiếc Lá Cuối Cùng do Nhà xuất bản Văn học phát hành tháng 4 năm 2020 gồm 13 truyện ngắn đặc sắc của nhà văn O.Henry. Trong đó, tên của truyện ngắn "Chiếc Lá Cuối Cùng" được lấy làm tiêu đề cho tập truyện. Đây là một trong những tác phẩm quen thuộc với các thế hệ học sinh Việt Nam được trích dạy trong chương trình Trung học cơ sở và để lại nhiều ấn tượng sâu sắc đáng nhớ bởi tính nhân văn trong truyện.

Đọc truyện ngắn của O.Henry, người đọc dễ dàng nhận ra, trong cách kể chuyện hài hước là sự mỉa mai châm biếm mà ông dành cho xã hội thượng lưu Mỹ thời kỳ bấy giờ. Và ẩn sâu sau mỗi câu chuyện, là sự nâng niu, đồng cảm và sẻ chia của tác giả với những người lao động bình dân, những người sống dưới đáy của xã hội. Đối với O.Henry: "Từ mọi nơi. Mọi thứ đều mang câu chuyện". O.Henry đã sống một cuộc đời trầm lặng nhưng không bị quên lãng và bất tử cùng với những truyện ngắn của mình.

Trong quyển tập truyện ngắn Chiếc Lá Cuối Cùng, “Chiếc Lá Cuối Cùng” là một trong 13 truyện ngắn của O.Henry. Tác phẩm kể về cuộc sống của những người họa sĩ nghèo, Xiu, GiônXy và Bemen. Trong một lần bị viêm phổi, GiônXy gặp nguy hiểm đến tính mạng. Từ đó, mở ra hàng loạt các chi tiết, tình huống khắc họa tình yêu thương, sự đồng cảm giữa những con người làm nghệ thuật và để lại trong người đọc những day dứt khôn nguôi.

Những mảnh đời nghèo khổ bên trong trang sách

Mở đầu truyện ngắn này là bối cảnh ở làng Grin, ấy là một ngôi làng cổ kính “trong một khu nhỏ ở phía Tây công viên Oasinhtơn, phố xá chạy ngang chạy dọc lung tung như hoá rồ”. Ở thời này, các nghệ sĩ trẻ thường làm công việc vẽ minh hoạ cho các trang truyện hay tạp chí: “Các nghệ sĩ trẻ phải lát con đường dẫn tới nghệ thuật bằng những bức tranh minh họa cho những truyện ngắn của những tạp chí, do các nhà văn trẻ viết để lát con đường của họ dẫn tới Văn học.”. Bên cạnh đó, giới nghệ sĩ thường tìm đến làng Grin để thuê những căn phòng có hướng cửa sổ ra phía Bắc để tìm cảm hứng. Trong đó, có cả căn phòng của Xiu và Giônxy và được “đặt ở tầng thượng một ngôi nhà gạch ba tầng thấp lè tè”. Xiu và Giônxy là những họa sĩ trẻ còn tràn ngập sức sống nhưng lại bị bó hẹp trong nơi ở tồi tàn và bệnh tật. Trùng hợp thay, cụ Beman cũng ở cùng khu ấy. Cụ Beman là một hoạ sĩ già, cụ luôn muốn tạo ra kiệt tác để đời nhưng cuộc đời lại bị trói buộc trong một mớ bòng bong của cuộc sống mưu sinh thường nhật và rồi thành một người nghiện rượu. Và nhờ số phận cuộc đời đẩy đưa, cả ba người đã gặp nhau.

Thật lạ lùng làm sao khi ngôn từ lại mang trong mình tâm hồn sâu thẳm đến thế. Từng con chữ tưởng chừng như vô tri và nằm im lìm trên trang giấy trắng nhưng lại có khả năng kỳ diệu khơi gợi, tái hiện trọn vẹn được cả một kiếp người với đủ hỉ nộ ái ố và cùng với đó là những thăng trầm của số phận nghiệt ngã ở con người.

Chúng ta dễ dàng bắt gặp những người họa sĩ nghèo khổ nhưng tràn đầy khát vọng như: Xiu, Giônxy và cụ Beman, họ gặp gỡ nhau như một sợi dây định mệnh vô hình, cùng chia sẻ một cuộc sống tẻ nhạt, u tối nơi gác mái lạnh lẽo của khu làng Grin. Xót xa thay khi những lo toan vật chất nhỏ nhoi, tầm thường lại dai dẳng đeo bám, vắt kiệt sức lực và cả nguồn cảm hứng sáng tạo nghệ thuật trong họ. Và cũng đau đớn thay khi những khát vọng lớn lao về danh vọng, về những bức vẽ vĩ đại giờ đây lại phải nhường chỗ cho những suy nghĩ giản đơn, trần trụi về những bữa ăn kế tiếp, về tiền thuê nhà hay đơn giản là làm sao để sống sót qua những ngày dài trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Họ cần phải sống sót trước tiên, trước khi có thể cầm cọ vẽ nên những giấc mơ của chính họ

Bản giao hưởng được thêu dệt từ vẻ đẹp bên trong con người

"Chiếc Lá Cuối Cùng" của đại văn hào O.Henry không chỉ là một trong những truyện ngắn kinh điển về tình bạn và sự hy sinh, đó còn là một bản giao hưởng tinh tế, du dương và được thêu dệt một cách tài tình từ chính vẻ đẹp ẩn sâu bên trong tâm hồn con người. Giữa cái cảnh nghèo khó và khắc nghiệt của cuộc sống nghệ sĩ nơi nhưng căn phòng của căn nhà tồi tàn ở làng Grin, tác phẩm đã khéo léo bóc tách từng lớp vỏ bọc bên ngoài để hé lộ những giá trị nhân văn cao cả nhất như: lòng trắc ẩn sâu sắc, tình yêu thương vô điều kiện và một sức mạnh phi thường của niềm hy vọng có khả năng vượt lên trên mọi nghịch cảnh của đời sống.

Mở đầu tình huống của truyện ngắn này là sự đồng cảm và tình bạn chân thành. Khi Giônxy - cô họa sĩ trẻ yếu đuối với tâm hồn nhạy cảm lại rơi vào vòng xoáy tuyệt vọng và chấp nhận buông xuôi số phận trước căn bệnh viêm phổi quái ác, chính sự sẻ chia và thấu hiểu của Xiu đã trở thành sợi dây mong manh níu giữ cô lại. Xiu không chỉ tận tình chăm sóc thể chất cho bạn mình từ việc nấu những bữa ăn đến việc cố gắng giữ ấm cho căn phòng tôi tàn và lạnh lẽo. Quan trọng hơn, cô còn là một người bạn kiên nhẫn lắng nghe, dù biết rằng niềm tin vào cuộc sống của Giônxy đang dần tàn lụi theo từng chiếc lá thường xuân rụng ngoài cửa sổ nhưng cô vẫn luôn trấn an bạn mình. Xiu luôn sẵn sàng đặt những ước mơ, những công việc vẽ tranh còn dang dở của mình sang một bên để toàn tâm toàn ý vì Giônxy. Đó chính là những hành động đã thể hiện một tình bạn không vụ lợi, xuất phát từ trái tim mỗi người.

Nhưng có khi chẳng ai ngờ được rằng nhờ có lòng vị tha và sự hy sinh cao cả từ cụ Beman - một họa sĩ già, nghèo khổ và có phần thô kệch, dường như đã đánh mất đi ngọn lửa đam mê nghệ thuật, sống lay lắt với giấc mơ về một tuyệt tác chưa bao giờ thành. Thế nhưng, khi chứng kiến sự sống mong manh của Giônxy đang lụi tàn cùng niềm tin vô vọng vào "chiếc lá cuối cùng", ngọn lửa nghệ sĩ và tình yêu thương con người đã bị chôn vùi trong cụ bỗng bùng cháy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Cụ đã dùng chính tài năng của mình tưởng chừng như đã bị trôi vào quên lãng bấy lâu để tạo ra một kiệt tác vĩ đại nhất của đời mình. Đó là chiếc lá thường xuân bất tử trên bức tường lạnh lẽo vào đêm mưa bão táp. Đó không chỉ là một bức vẽ đơn thuần trên tấm toan cũ kỹ mà còn là hơi thở của sự sống, là niềm hy vọng được gói trọn trong từng nét cọ run rẩy của tuổi già. Hành động ấy của cụ Beman đã biến nghệ thuật từ một khái niệm trừu tượng, xa vời trở thành một hành động cụ thể, hữu hình và mang lại sự sống cho một con người đang đứng trên bờ vực của cái chết.

Tác phẩm của O.Henry vì thế đã khẳng định rằng nghệ thuật đích thực không chỉ để chiêm ngưỡng bằng mắt, mà còn để cứu rỗi những tâm hồn khốn khổ, để chữa lành những vết thương lòng và để truyền cảm hứng mạnh mẽ. Truyện ngắn "Chiếc Lá Cuối Cùng" đã chứng minh rằng giá trị vĩnh cửu của một tác phẩm nghệ thuật không nằm ở sự phô trương kỹ thuật hay danh tiếng lẫy lừng của người tạo ra nó mà là ở chính khả năng lay động sâu sắc tâm hồn con người, gieo mầm hy vọng trong những trái tim tưởng chừng như đã chai sạn và khẳng định được những giá trị nhân văn cao đẹp nhất. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, ẩn sâu trong mỗi con người dù là một họa sĩ trẻ hay họa sĩ già cô độc hay chỉ là một cô gái trẻ đang tuyệt vọng đều tiềm ẩn một vẻ đẹp nội tâm, một sức mạnh tinh thần có thể thêu dệt nên những bản giao hưởng vĩ đại của tình yêu, sự hy sinh và ý chí kiên cường bám trụ vào sự sống.

Kiệt tác mang tên sự sống

“Mọi người không ai hiểu được cụ ấy đã đi đâu trong một đêm khủng khiếp như thế, nhưng rồi họ tìm thấy một chiếc đèn bão vẫn còn cháy sáng và một chiếc thang đã bị lôi ra khỏi chỗ để của nó, vài chiếc bút lông rơi vung vãi và một bảng màu xanh vàng pha trộn lẫn lộn và em ạ, hãy nhìn ra ngoài cửa sổ kia, hãy nhìn chiếc lá thường xuân cuối cùng ở trên tường. Em có tự hỏi tại sao chẳng bao giờ nó rung rinh hoặc lay động khi gió thổi không? Ồ, em thân yêu, đó chính là tác phẩm kiệt xuất của cụ Beman đấy, cụ vẽ nó vào cái đêm mà chiếc lá cuối cùng đã rụng.”. Rõ ràng, một tác phẩm nghệ thuật đạt đến giá trị bất hủ không chỉ là sản phẩm của tài năng thuần túy. Nó phải được sinh ra từ sự hy sinh cao cả của người nghệ sĩ, từ một tâm hồn trong sáng và chan chứa tình yêu thương con người. Hơn thế nữa, nó phải có khả năng tác động mạnh mẽ, tích cực đến những người tiếp nhận, khơi gợi trong họ những cảm xúc sâu sắc và ý chí vươn lên. Trong quyển Chiếc Lá Cuối Cùng, hình ảnh của cụ Beman, người họa sĩ già với khát vọng chưa thành chính là minh chứng sống động nhất cho chân lý ấy. O.Henry đã dành cho nhân vật này những dòng văn ưu ái, trân trọng nhất, khắc họa ông như một biểu tượng của sự tận hiến và lòng nhân ái.

Beman với cuộc đời lận đận và giấc mơ vẽ một tuyệt tác còn dang dở, cuối cùng đã tìm thấy ý nghĩa đích thực của nghệ thuật. Ông đã dành trọn những giây phút cuối cùng để vẽ nên chiếc lá thường xuân duy nhất còn bám trụ trên bức tường rêu phong, đó là một kiệt tác nghệ thuật mang tên sự sống. Sự rời đi của cụ chỉ là sự ra đi của một thân thể già nua, yếu ớt. Còn tâm hồn, còn tinh thần và đặc biệt là tấm lòng cao cả của cụ, chắc chắn sẽ còn kết tủa lại, tồn tại mãi mãi với thời gian, với những thế hệ độc giả đã và đang yêu mến Chiếc Lá Cuối Cùng. Kiệt tác ấy là chiếc lá thường xuân cuối cùng mà cụ Beman đã vẽ, không chỉ là kết quả của sự tích lũy hơn 40 năm cầm cọ mà nó còn là sự dồn tụ cao độ của cái tâm trong sáng và cái tài năng ẩn giấu bấy lâu trong đời nghệ sĩ. Đến đây, dù ở cuối con đường nào thì ông cũng đã thực hiện được ước mơ, khát vọng cháy bỏng của mình từ trước, một giấc mơ về một tác phẩm có ý nghĩa thực sự.

Và điều kỳ diệu nằm ở chỗ chiếc lá tưởng chừng bình thường ấy lại được coi là một kiệt tác vĩ đại, không phải bởi giá trị thẩm mỹ thuần túy mà bởi nó đã cứu sống được một con người. Chiếc lá đã đem lại hy vọng mãnh liệt cho Giônxy, kéo cô thoát khỏi vực thẳm của sự tuyệt vọng và cái chết cận kề. Từ một bệnh nhân ủ rũ, chán nản và chỉ đếm từng chiếc lá rụng để chờ đợi cái chết, Giônxy bỗng bừng tỉnh, khát khao được sống một cách mãnh liệt và mạnh mẽ đương đầu với bệnh tật. Một sức sống mới và đầy nghị lực đã được thổi bùng lên trong nhân vật nhờ chiếc lá. Sự tác động mạnh mẽ của bức tranh lên tâm hồn và ý chí của Giônxy cũng là minh chứng rõ ràng nhất cho lời khẳng định của Nam Cao - một trong những cây bút tiêu biểu trong nền văn học Việt Nam: nghệ thuật sinh ra là vì con người, vì để làm đẹp cho cuộc sống, vì để kết nối những trái tim, và chính vì lẽ đó mà nó mới tồn tại và có giá trị vĩnh cửu.

III/ Cảm nhận cá nhân

"Chiếc Lá Cuối Cùng" là một trong những truyện ngắn trong quyển tuyển tập truyện ngắn Chiếc Lá Cuối Cùng của O.Henry, đó cũng chính là một trong những viên ngọc quý trong kho tàng truyện ngắn thế giới, không chỉ là một câu chuyện giản dị mà còn là một bản tuyên ngôn sâu sắc về tình người trong hoàn cảnh khốn cùng. Trong bối cảnh thành phố New York lạnh lẽo và sự tàn phá của bệnh dịch viêm phổi, tác phẩm đã khéo léo phác họa bức tranh đầy xúc động về tình yêu thương, sự hy sinh thầm lặng và lòng sẻ chia vô điều kiện giữa những mảnh đời nghèo khổ. Nó vang vọng một thông điệp mạnh mẽ và bất hủ, đó là nghệ thuật vị nhân sinh. Nghệ thuật không chỉ là sự thăng hoa của cái đẹp thuần túy hay biểu hiện của tài năng cá nhân mà còn phải là cội nguồn của sự sống và là ánh sáng dẫn lối cho những linh hồn đang chênh vênh giữa vực thẳm tuyệt vọng. Chính vẻ đẹp nhân văn sâu sắc và thấm đẫm giá trị cao cả ấy đã chạm đến tận cùng trái tim mỗi người đọc và khơi gợi những xúc cảm chân thành nhất.

Tóm tắt bởi: Minh Thư - Bookademy

Hình ảnh: Minh Thư.

-

Theo dõi fanpage của Bookademy để cập nhật các thông tin thú vị về sách tại link: Bookademy

(*) Bản quyền bài viết thuộc về Bookademy - Ybox. Khi chia sẻ hoặc đăng tải lại, vui lòng trích dẫn nguồn đầy đủ "Tên tác giả - Bookademy." Các bài viết trích nguồn không đầy đủ cú pháp đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.